Wybicie zęba stałego to jeden z tych momentów, w których liczy się dosłownie każda minuta. Większość ludzi w takiej sytuacji wpada w panikę, nie wie co robić z zębem trzymanym w dłoni i traci bezcenny czas na szukanie informacji w telefonie. Artykuł ten pozwala zapoznać się z procedurą postępowania zawczasu, aby w razie potrzeby zadziałać sprawnie i uratować ząb.
Czym jest awulsja zęba i dlaczego czas ma tu krytyczne znaczenie?
Awulsja to całkowite wypadnięcie zęba z zębodołu wskutek urazu. Dochodzi do niej podczas wypadków komunikacyjnych, urazów sportowych, upadków i bólki. Dotyczy zarówno dzieci w wieku szkolnym, jak i dorosłych. Ząb stały, który wyleciał z zębodołu, można w wielu przypadkach skutecznie reimplantować, ale okno czasowe, w którym ma to sens, jest krótkie i bezlitosne.
Korzeń zęba jest pokryty warstwą żywych komórek ozębnej, które w normalnych warunkach łączą ząb z kością wyrostka. To właśnie te komórki decydują o powodzeniu reimplantacji. Są wrażliwe na wysychanie, skażenie bakteryjne i uszkodzenia mechaniczne. Po wypadnięciu zęba żyją przez ograniczony czas i każda minuta poza wilgotnym środowiskiem zmniejsza ich przeżywalność.
Przy reimplantacji przeprowadzonej w ciągu 5–10 minut od wypadnięcia szanse na zachowanie zęba są bardzo wysokie. Przy czasie do 30 minut nadal dobre, choć wymagają odpowiedniego przechowywania zęba. Po godzinie szanse dramatycznie maleją, a po dwóch godzinach reimplantacja z zachowaniem żywych komórek ozębnej jest praktycznie niemożliwa.
Pierwsza czynność: podnieś ząb właściwie
Ząb należy podnieść trzymając za koronę, czyli za tę część, która normalnie widoczna jest w ustach, a nie za korzeń. Korzeń pokryty komórkami ozębnej jest wyjątkowo wrażliwy na dotyk. Każde ściskanie, pocieranie lub wycieranie korzenia niszczy te komórki bezpowrotnie i zmniejsza szanse na powodzenie reimplantacji.
Jeśli ząb jest zabrudzony, można ga delikatnie opłukać zimną wodą przez kilka sekund, trzymając za koronę. Nie wolno go szorować, wycierać chusteczką, owijać w suchy materiał ani suszyć.
Jak przechować ząb do czasu dotarcia do gabinetu?
Najlepszym miejscem dla wybitego zęba są usta jego właściciela. Ząb umieszczony w przedsionku jamy ustnej między policzkiem a dziąsłem znajduje się w środowisku o optymalnej temperaturze, wilgotności i składzie biologicznym. Ślina utrzymuje komórki ozębnej przy życiu lepiej niż większość dostępnych alternatyw.
Ta metoda nie jest odpowiednia dla małych dzieci, ponieważ istnieje ryzyko połknięcia zęba. W przypadku dziecka ząb należy przechowywać w mleku.
Mleko krowie, najlepiej chłodne i pełnotłuste, to kolejna dobra opcja po ślinie. Jego skład osmotyczny jest zbliżony do płynów fizjologicznych i dobrze tolerowany przez komórki ozębnej. Szklanka mleka z zębem na dnie to proste i skuteczne rozwiązanie dostępne w każdym domu.
Sól fizjologiczna z apteki lub roztwór do przechowywania soczewek kontaktowych są akceptowalnymi alternatywami. Zwykła woda kranowa to zły wybór, ponieważ jej skład osmotyczny różni się od płynów tkankowych i powoduje pęcznienie oraz obumieranie komórek korzenia. Jeśli nie ma absolutnie niczego innego, woda jest lepsza niż suche środowisko, ale wyłącznie jako ostateczność.
Czy warto próbować od razu włożyć ząb z powrotem?
Tak, i jest to wręcz zalecane, jeśli sytuacja na to pozwala. Reimplantacja natychmiastowa przeprowadzona samodzielnie przed dotarciem do gabinetu to najlepsze, co można zrobić dla zęba. Wymaga jednak spokoju i pewności co do kilku rzeczy.
Ząb należy delikatnie opłukać zimną wodą trzymając za koronę, a następnie umieścić w zębodole w prawidłowej orientacji, nie odwrotnie. Zębodół można delikatnie opłukać wodą, żeby usunąć ewentualny skrzep, ale nie należy go wycierać ani drapać. Ząb wkłada się powoli i dociska delikatnie palcem lub przez gryzienie na złożonej chusteczce do momentu, aż poczuje się, że siedzi na miejscu.
Jeśli ząb nie wchodzi łatwo, nie należy go wciskać na siłę. Zęby mają naturalną asymetrię i wkładane odwrotnie lub pod złym kątem po prostu nie wejdą do zębodołu. Jeśli reimplantacja własna jest trudna lub niemożliwa, ząb należy przechować w sposób opisany powyżej i jak najszybciej jechać do gabinetu.
Jak szybko jechać do gabinetu i do którego?
Natychmiast. Nie następnego dnia rano, nie po skończeniu meczu, nie po opatrzeniu innych urazów, o ile nie są zagrażające życiu. Awulsja zęba stałego to nagły przypadek stomatologiczny wymagający interwencji w ciągu minut, a nie godzin.
Dzwoniąc do gabinetu warto powiedzieć wprost: “wybito mi ząb stały, mam go przy sobie, kiedy mogę przyjechać natychmiast?”. Każdy gabinet stomatologiczny powinien potraktować taki telefon priorytetowo. Jeśli Twój gabinet jest niedostępny, jedź na izbę przyjęć szpitala z oddziałem chirurgii szczękowej lub stomatologii. Nie czekaj.
Co zrobi lekarz w gabinecie?
Po przyjeździe lekarz oceni stan zębodołu i zęba, wykona zdjęcie rentgenowskie i przeprowadzi reimplantację, jeśli nie została zrobiona samodzielnie, lub sprawdzi prawidłowość ułożenia zęba, jeśli już został włożony. Ząb zostanie unieruchomiony przez przytwierdzenie do sąsiednich zębów elastyczną szyną na okres 2–4 tygodni.
W większości przypadków konieczne będzie leczenie kanałowe, ponieważ nerw zęba przerwany podczas urazu nie regeneruje się. Leczenie kanałowe przeprowadza się zazwyczaj po kilku dniach od reimplantacji, gdy ząb jest już unieruchomiony i stabilny.
Czego zupełnie nie robić?
Nie wolno przechowywać zęba w suchej chusteczce, kieszeni ani torebce. Wysychanie korzenia przez kilka minut niszczy komórki ozębnej trwale. Nie wolno wycierać ani szorować korzenia pod żadnym pozorem. Nie wolno odkładać wizyty u lekarza na następny dzień z założeniem, że ząb poczeka. Nie czeka.
Nie wolno też reimplantować zębów mlecznych u dzieci, ponieważ ich wszczepienie do zębodołu może uszkodzić zawiązek zęba stałego rosnącego pod spodem. W przypadku wybitego zęba mlecznego należy zabrać dziecko do gabinetu, ale zęba nie wkładać z powrotem.
Co jeśli reimplantacja się nie uda lub ząb nie nadaje się do zachowania?
Nawet nieudana próba ratowania własnego zęba dostarcza cennych informacji i czasu na przygotowanie się do kolejnego etapu. Jeśli ząb nie przyjmie się lub zostanie utracony, na jego miejscu można w przyszłości wykonać implant. Zębodół po nieudanej reimplantacji goi się jak zębodół po ekstrakcji i przy właściwym postępowaniu może stworzyć dobre warunki do późniejszego wszczepienia implantu.
Warto wiedzieć jednak, że nawet ząb, który wydaje się nie do uratowania po urazie, może posłużyć przez kilka lub kilkanaście lat po reimplantacji, zanim dojdzie do jego ostatecznej utraty. Kilkanaście lat z własnym zębem to wartość, o którą warto powalczyć, nawet jeśli rokowanie długoterminowe jest niepewne.
Podsumowanie
Wybicie zęba stałego to nagły przypadek, w którym wiedza i szybkość działania decydują o tym, czy ząb zostanie uratowany. Trzymaj za koronę, nie za korzeń. Przechowaj w ślinie lub mleku. Wróć do zębodołu samodzielnie jeśli możesz. Jedź do gabinetu natychmiast. Te cztery zasady, zapamiętane zawczasu, mogą uratować ząb.
Jeśli doznałeś urazu w obrębie jamy ustnej, straciłeś ząb lub szukasz opieki stomatologicznej po nagłym zdarzeniu, zadzwoń do nas. Przyjmujemy w nagłych przypadkach i pomożemy ocenić sytuację tak szybko, jak to możliwe.
